[Phần 1] 10 bí quyết viết lách "lạ đời" từ những cây viết thắng giải Pulitzer

Updated: Feb 11

Lời khuyên viết lách không phải lúc nào cũng về câu chữ, thủ thuật hay công cụ để viết hay hơn. Viết lách rộng lớn hơn thế, nó còn là cảm hứng, là ý chí, là triết lý sống,.v.v.. Những lời khuyên cùng câu chuyện có vẻ “lạ đời” của các cây viết thắng giải Pulitzer (giải thưởng danh giá bậc nhất của Mỹ cho nhiều lĩnh vực, đặc biệt là với báo chí và văn học) dưới đây chính là như vậy, nó chạm đến một tầng sâu hơn của viết lách nhưng lại không hề xa rời trải nghiệm thực tế của bao người viết thông thường. Bất kỳ ai đam mê viết lách cũng có thể tìm thấy cảm hứng và động lực từ những bí quyết này.


Nguồn ảnh: Lulu Jiang

1. Pulitzer, 2019: Richard Powers, The Overstory



“Điều tuyệt nhất một người viết cần học đó là tĩnh lặng và để ý, cho dù đó là để ý cách người khác trò chuyện, hành động hay đối xử lẫn nhau.”




Richard Powers là một người cực kỳ kín tiếng, ít trò chuyện với con người, và càng ít đưa ra những lời khuyên về viết lách. Ông từng nghĩ mình sẽ trở thành nhà khoa học, không phải là nhà văn, nhưng một bức ảnh trắng đen đã thay đổi mọi thứ.

Ông từng đến Bảo tàng Mỹ thuật ở Boston và bị ám ảnh bởi một bức ảnh trắng đen của 3 cậu bé nông dân đang nhảy múa (của August Sander - 1914). Ông thấy được toàn bộ một câu chuyện đằng sau bức ảnh ấy, và trong vòng 48 tiếng, ông bỏ việc, bắt đầu viết quyển tiểu thuyết đầu tay “Three Farmers on Their Way to a Dance”.

Khi quyển sách nhận khá nhiều phê bình, ông từ chối phát biểu trước báo đài và không thực hiện bất kỳ cuộc phỏng vấn nào cho đến khi quyển sách thứ 3 được xuất bản. Khi bắt đầu chia sẻ, ông đưa ra duy nhất một lời khuyên. “Để ý”.

Anton Chekhov đã viết, “Don’t tell me the moon is shining; show me the glint of light on broken glass” (“Đừng nói với tôi ánh trăng đang tỏa sáng, hãy cho tôi thấy ánh sáng đang soi rọi vào mảnh kính vỡ.”) Chẳng phải họ đều nói chung một điều hay sao? Đừng nói với tôi anh ta ích kỷ hay tức giận, hãy để anh ta đá con chó hay đấm vào tường và tôi có thể tự thấy được điều đó.

Nhưng dĩ nhiên, nhiều người viết không làm được, và nguyên nhân chính là bởi họ không để ý, đến cuộc sống, đến những chi tiết, ông nói.

Khi bạn để ý, thế giới sẽ đổ đầy chữ cho bạn mà bạn không cần tìm kiếm đâu xa.

“Sống ở hiện tại, tập để ý, và câu chuyện mà bạn đang viết sẽ tự dưng xuất hiện trước mặt bạn.” — Richard Powers

2. Pulitzer, 2018: Andrew Sean Greer, Less



“Đánh bằng thế mạnh của bạn.”










Andrew Greer nhận được thông báo thắng giải Pulitzer khi đang mặc quần áo cho chú chó cưng của mình. Ông đăng lên Twitter rằng mình thực sự sốc.

Nếu hỏi về bí quyết viết lách, ông sẽ cho chúng ta 2 kinh nghiệm. Trước nhất ông phải “hàm ơn” Ernest Hemingway: “Dừng lại khi bạn biết điều gì đang diễn ra để bạn có thể tiếp tục phần còn dang dở vào hôm sau.”

Thú vị hơn, ông thích kể câu chuyện về một giáo sư đại học, người từng gọi ra và nói rằng “Whitey Ford luôn ném với tay trái.” Ông phá cười, nói rằng điều đó không có ý nghĩa gì với ông cả bởi ông không phải là fan hâm mộ thể thao.

Giáo sư ấy mới giải thích rằng Whitey Ford thuận tay trái, ông lại vẫn không hiểu. Giáo sư tiếp tục lý giải “Nhìn xem, em muốn trở nên thông minh, phong độ, nhưng cảm xúc mới là thứ em giỏi. Hãy đánh bằng thế mạnh của mình.”

Chúng ta lúc nào cũng nhìn vào những gì nổi tiếng, thịnh hành, như thể sự nổi tiếng là một quả bóng kim cương sẽ hướng ta đến khung thành thành công. Chúng ta thấy những quyển sách self-help (sách tự lực) thành công, thế là ta cũng muốn viết nó, bởi “công chúng” muốn thế, đúng không?

Nhưng sự thật không phải thế. Sự thật là những người dẫn đầu thường tìm thấy thế mạnh riêng, và không phải họ thành công với nó là bạn cũng nên làm theo như thế.

Khi bạn bắt chước ai đó, phiên bản tốt nhất mà bạn có thể trở thành vẫn chỉ là phiên bản copy, và một phiên bản copy không thể nào tỏa sáng bằng phiên bản gốc độc đáo được. Chúng ta nên tìm ra thế mạnh thực sự, mạch suối vàng của chính mình như Julia Cameron từng nói.

“Dành cho người viết: Đừng kìm mình lại. Hãy cứ kỳ quặc. Hãy cứ sướt mướt. Hãy cứ khoa trương. Hãy thử mạo hiểm khi không tỏ ra phong độ, hợp thời.” — Andrew Sean Greer

3. Pulitzer, 2017: Colson Whitehead, The Underground Railroad



“Cho mình một cơ hội để học viết…”








Khi Colson Whitehead khoảng 10, 11 tuổi, ông quyết định là mình muốn trở thành một nhà văn bởi nhà văn không cần mặc đồ hay nói chuyện với người khác và ông có thể dành nguyên ngày tự dựng lên những câu chuyện trong đầu mình.

Rắc rối là, ông viết dở tệ, ông nói.

Ông cố gắng đăng ký những lớp viết sáng tạo để giúp ông viết tốt hơn, nhưng đơn đăng ký yêu cầu phải nộp một câu chuyện. Như thế thì ông phải viết một câu chuyện, sau đó kiểu gì đơn đăng ký ấy cũng bị từ chối bởi câu chuyện quá kinh khủng.

Bạn có thể đoán được điều gì đã xảy ra.

Quyển sách đầu tay bị từ chối rất nhiều lần, ông bắt đầu nghiêm túc xem xét thay đổi con đường sự nghiệp.

Rắc rối nữa là, ông không thể nghĩ ra con đường nào khác, nên ông tiếp tục viết.

Sau khi nhận giải Pulitzer, ông nói rằng mình từng suy nghĩ về ý tưởng cho quyển sách đặc biệt này khoảng 15 năm, nhưng ông đã đợi. Ông đợi bởi ông cảm thấy mình chẳng có một chứng nhận gì viết lách để củng cố cho câu chuyện cả.

“Nhưng nếu không ngừng học, bạn sẽ tiến bộ.” Ông ấy nói.

Vậy nên ông viết nhiều câu chuyện khác. Nhiều quyển sách khác. Để cho ông cơ hội học những kỹ năng viết lách mà ông tin rằng cần thiết cho câu chuyện ông muốn kể.

Nhiều người nghĩ nếu họ đặt chữ xuống, họ viết đúng chính tả, tức là họ đã làm được tất cả. Đối với tôi, đó chính là những người thường phàn nàn trên Facebook rằng tại sao câu chuyện của họ cứ bị từ chối và họ nên nộp nó ở đâu.

Bạn muốn biết làm sao để câu chuyện không bị từ chối?

Viết hay hơn đi.

Có thể lúc viết xong, bạn rất tâm đắc với bài viết của mình, nhưng nếu nhiều tháng nhìn lại thì nó thực sự không hay như bạn nghĩ, không nổi bật giữa đám đông.

Vấn đề phổ biến là người viết không nhìn thấy được câu chuyện của mình.

Họ nghĩ rằng trải nghiệm của họ chính là câu chuyện. Nhưng thực ra không phải.

Nếu học cách lùi lại và hỏi câu chuyện ở đây là gì, ta có thể thấy trải nghiệm của mình được gắn vào câu chuyện như thế nào. Chúng ta có thể xâu chuỗi từ ngữ một cách mạch lạc với nhau, nhưng viết ra thứ mọi người muốn đọc chính là kỹ năng mà ta cần học.

“Câu chuyện quan trọng hơn chính bạn.” — Colson Whitehead

4. Pulitzer, 2016: Viet Thanh Nguyen, The Sympathizer



"Để trở thành một nhà văn, bạn chỉ cần làm 2 điều: một là viết, điều còn lại là cam chịu."







Bạn có bao giờ tưởng tượng mình dành hẳn một mùa hè để chỉ viết một câu? Đó chính là khoảng thời gian Viet Thanh Nguyen dành cho câu đầu tiên trong quyển tiểu thuyết đạt giải Pulitzer của mình.

“I am a spy, a sleeper, a spook, a man of two faces. (Tạm dịch: “Tôi là gián điệp, một người đang ngủ, một con quỷ, một người có hai bộ mặt.”)

Một khi ông tìm thấy được chất giọng của một gián điệp, mọi thứ còn lại của tiểu thuyết tự ăn khớp với nhau.

Trong một bài diễn thuyết trước khi nhận giải Pulitzer ở Đại học Boston, ông nói rằng năm 20 tuổi, ông có một ước vọng trở thành nhà văn - nhưng lúc đó ông chưa tìm ra chất giọng của mình. Thế là ông mất 20 năm để viết, trăn trở, và cam chịu để tìm ra chất giọng của riêng mình.

Đúng là một cặp từ có sức nặng về cảm xúc “chất giọng” và “cam chịu”.

Rất nhiều nhà văn đầu hàng trước khi tìm thấy giọng văn của mình. Hầu hết bởi vì họ nghĩ rằng giọng nói ấy xuất phát từ tính cách hay con người của họ, chứ không phải từ khả năng để xâu chuỗi từ ngữ và truyền tải ý tưởng hiệu quả.

Giá như họ biết rằng giọng văn chính là một sản phẩm của kỹ năng và kỹ năng đó chỉ có thể luyện tập qua quá trình chịu đựng, thì sẽ có ít hơn những nhà văn ngoài kia chết mà vẫn mang theo những câu chuyện chưa bao giờ được kể.

“Để trở thành một nhà văn, tất cả những gì cần đánh đổi đúng nghĩa là hàng ngàn giờ để viết và cam chịu hàng trăm lần từ chối cùng với sự sỉ nhục hằng ngày của những người không quan tâm đến việc bạn làm. Nếu bạn có thể làm 2 điều đó và có chút ít tài năng, bạn có thể trở thành nhà văn.”

5. Pulitzer, 2015: Anthony Doerr, All the Light We Cannot See



“Hãy tò mò về tất cả mọi thứ. Phải, mọi thứ.”

Hãy hỏi những nhà văn có tên tuổi rằng câu hỏi nào họ thường nhận được nhiều nhất, một trong số đó chắc chắn là “Bạn lấy ý tưởng từ đâu?”

Đối với người viết, ý tưởng là công cụ trao đổi, một khi thiếu ý tưởng, người viết có thể bị “tắc nghẽn”.

Anthony Doerr có được ý tưởng cho tiểu thuyết thắng giải Pulitzer lúc ở tàu điện ngầm. Lúc đó ông đang đi tàu điện ngầm ở New York, nghe thấy một người đàn ông nào đó đang nói chuyện điện thoại. Lúc tàu đi vào hầm, cuộc gọi ấy bị ngắt, ông ta bỗng phát điên lên.

Điều đó khiến Anthony Doerr nghĩ rằng thật kỳ diệu làm sao khi ta có thể lắng nghe người khác mà không cần kết nối dây dợ gì. Thế là ông bắt đầu tìm đọc về lịch sử của truyền thông radio, và những mẩu tin lý thú ông chắt lọc được từ radio và câu tuyên truyền ở châu Âu đã giúp ông tìm ra ý tưởng cho câu chuyện của mình.

Viết lách, ông nói, là khả năng nhìn vượt thoát khỏi bản thân mình và xâm nhập vào thế giới của người khác. Sự tò mò, theo ông là cánh cửa dẫn đến những thế giới ấy.

Khi là một đứa trẻ, ông luôn tò mò về tự nhiên, nhưng mãi cho đến khi trở thành một nhà văn, ông mới nhận ra sự tò mò sâu có thể “nạp nhiên liệu” cho những bài viết của ông như thế nào.

Khi đang viết tiểu thuyết, ông phát hiện ra mình có đầy câu hỏi. Nếu một cô gái mù đang ngồi ở ga tàu, âm thanh gì là nổi bật đối với cô? Một bữa ăn bình thường đối với những người nấu ăn trong lúc chiến tranh - lương thực hạn chế là gì?

Ông tin rằng những kiểu câu hỏi này, đóng góp dồi dào cho tiết cho một câu chuyện, làm nó trở nên thật và đáng tin hơn - tất cả đều đến từ sự tò mò.

“Viết lách chỉ là một cái cớ để ra ngoài khám phá nhiều thứ.” — Anthony Doerr

Còn tiếp...

221 views

Subscribe to Our Newsletter

  • White Facebook Icon

© 2019 by Writer'sLife. From Hobby Writer to Pro.